Historia

Burgas to miejsce, w którym historia ożywa i zaprasza w niezapomnianą podróż przez wieki! W okolicach miasta odkryto liczne prehistoryczne i starożytne osady, datowane od eneolitu po późną epokę brązu. W 2008 roku archeolodzy z burgaskiego muzeum natrafili w miejscu zwanym „Sołna Niwa”, w pobliżu Jeziora Atanasowskiego, na prehistoryczny kurhan z ponad 250 artefaktami, z których niektóre datowane są na około 6000 lat p.n.e. Te niezwykłe znaleziska świadczą o rozwiniętym rolnictwie, hodowli zwierząt i pozyskiwaniu soli – głównym źródle utrzymania dawnych mieszkańców. Odnaleziono także rytualne naczynia króla-kapłana, co czyni te artefakty jednymi z najstarszych znalezionych na wybrzeżu Morza Czarnego, w tym w Turcji i na Kaukazie. Dało to dyrektorce muzeum regionalnego, Coni Drażewej, podstawy, by określić rejon Burgasu mianem „skrzyżowania najdawniejszych cywilizacji”.

Do pierwszych mieszkańców regionu należeli Trakowie, którzy około VI wieku p.n.e. założyli liczne osady na terenie dzisiejszego Burgasu, a także w pobliskich miastach: Apollonii, Mesambrii i Anchialos. W rejonie dzisiejszej dzielnicy Pobeda, w miejscu zwanym „Sładki Kładenci”, istniała tracka osada – prawdopodobnie emporion (targowisko) Apollonii, z portem i wodociągiem. Na wzgórzu Sziłoto w dzielnicy Meden Rudnik znajdowała się tracka twierdza, chroniąca pobliskie kopalnie miedzi trackich książąt przy Wyrli Briag. Po inwazji Filipa II Macedońskiego wzniesiono w tym miejscu sanktuarium Apollona Karnesosa (Apollona Przeczystego), część łańcucha sanktuariów tego boga.

Chociaż część starożytnych osad nie zachowała się z powodu intensywnej zabudowy w późniejszych epokach, obecność portów, miejsc targowych i znalezisk archeologicznych daje historykom podstawy, by lokalizować Port Królów Trackich na terenie Burgasu. Badania archeologiczne term mineralnych Aquae Calidae również potwierdzają istnienie trackich osad oraz słynnego „sanktuarium Trzech Nimf”. Miejsca te dają turystom wyjątkową okazję, by zetknąć się ze starożytną historią regionu.

Burgas uważany jest za spadkobiercę starożytnych miast Deultum i Aquae Calidae oraz średniowiecznego Pyrgos, a według niektórych autorów także Skafidy i Rusokastronu. Deultum powstało na zachodnim brzegu jeziora Mandra przy ujściu rzeki Sredeckiej, a jego nazwa oznacza „dwubłocie”. Mimo wpływów dużych pobliskich miast Apollonii i Mesambrii region Burgasu zachował swoje znaczenie przez wieki, stając się ośrodkiem kulturalnym i historycznym.

Po podboju południowego wybrzeża Morza Czarnego przez rzymskiego wodza Lucjusza w 72 r. p.n.e. cesarz Wespazjan założył kolonię Deultum dla weteranów VIII Legionu Augusta. Miasto to stało się ważnym ośrodkiem prowincji Haemimontus i leżało na skrzyżowaniu rzymskich dróg Via Militaris i Via Pontica. W tym samym czasie rozkwitały też termy mineralne w Aquae Calidae, odwiedzane przez cesarzy i królów. W centrum Burgasu odnaleziono rzymskie monety z okresu od I do IV wieku, a na południe od dzisiejszego Dworca Centralnego znajdują się pozostałości rzymskiej stacji.

Pod koniec I wieku, za cesarza Antonina Piusa, na półwyspie Poros koło dzisiejszej dzielnicy Krajmorie wzniesiono podwójną twierdzę Burgos, zwaną też Poros, oraz stację drogową z portem. Strzegły one podejść do Deultum i Skafidy. Wykopaliska z 2009 r. odsłoniły fragmenty twierdzy, klasztor z XIII wieku i osadę z V wieku. Niektórzy historycy uważają, że Poros i Pyrgos to jedna i ta sama twierdza, która służyła jako punkt obserwacyjny i była widoczna do XIX wieku.

Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 r. region wszedł w granice Cesarstwa Wschodniorzymskiego (Bizancjum). Za panowania cesarza Justyniana I wokół Aquae Calidae wzniesiono mury obronne. W 708 r. chan Terweł pokonał wojska bizantyjskie pod Anchialos, a Aquae Calidae i Deultum po raz pierwszy znalazły się w granicach Bułgarii. Za chana Kruma kraina Zagore stała się trwale bułgarska, a za jego następcy Omurtaga zbudowano graniczny wał Erkesija.

W XII i XIII wieku region był przedmiotem sporu między Bułgarią a Bizancjum. W 1206 r. łacinnicy pod wodzą Henryka Flandryjskiego spalili Termopolis (średniowieczna nazwa Aquae Calidae). W 1304 r. car Todor Swetosław zdobył południowe wybrzeże Morza Czarnego po bitwie pod Skafidą, a w 1332 r. car Iwan Aleksander pokonał Bizantyjczyków pod Rusokastro w ostatniej wielkiej bitwie między obu imperiami. Na początku XIII wieku region został spustoszony przez Kompanię Katalońską.

Burgas został zdobyty przez Imperium Osmańskie w latach 1367/1368, ale przejściowo wyzwolił go Amadeusz VI Sabaudzki i zwrócił Bizancjum. Na początku 1453 r., tuż przed upadkiem Konstantynopola, miasto ostatecznie weszło w skład Imperium Osmańskiego. Deultum zostało całkowicie zniszczone, natomiast Termopolis i Pyrgos ocalały. Sułtan Sulejman I zbudował nowy hamam (łaźnię) na pozostałościach rzymskich term w Termopolis, a sułtan Bajazyd II wzniósł folwark i latarnię morską przy Poros.

Pierwsza pisemna wzmianka o Burgasie w miejscu dzisiejszego centrum pochodzi z osmańskiego rejestru z 1603/4 r., w którym port Pyrgos figuruje jako część wakfu Iskendera Paszy. W XVII wieku Burgas służył jako baza floty osmańskiej i po bitwie pod Lepanto w 1571 r. rozwijał się jako ośrodek budowy okrętów. Podróżnicy tacy jak Ewlija Czelebi odnotowywali znaczenie miasta i jego dwóch portów.

W połowie XVII wieku miasto zaczęło się rozrastać dzięki handlowi i eksportowi zboża. W 1738 r. ludność Burgasu była w większości turecka. Pod koniec XVIII wieku zachodni dyplomaci opisywali Burgas jako strategicznie ważny ośrodek handlowy liczący około 1100 – 1200 domów.

Po wojnie rosyjsko-tureckiej (1828 – 1829) duża część bułgarskiej ludności opuściła region, lecz stopniowo osiedlali się tu Bułgarzy z głębi kraju. W 1860 r. zbudowano w mieście stację telegraficzną, co przyczyniło się do rozwoju handlu i podniosło znaczenie Burgasu jako głównego portu południowej Bułgarii.

Podwaliny bułgarskiej oświaty w Burgasie położono w 1865 r. wraz z otwarciem pierwszej bułgarskiej szkoły. W 1869 r. powstała bułgarska gmina, która otworzyła bułgarską szkołę klasową oraz cerkiew w miejscu dzisiejszej świątyni św. św. Cyryla i Metodego. Chociaż ludność Burgasu nie brała czynnego udziału w zbrojnych walkach o wyzwolenie, miasto było ważnym węzłem łączności Wewnętrznej Organizacji Rewolucyjnej, odwiedzanym przez Wasiła Lewskiego i Panajota Chitowa.

Podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1877–1878) Burgas służył jako centrum logistyczne armii osmańskiej. Pod koniec wojny przez port wycofywała się liczna ludność turecka i czerkieska, w tym z Burgasu. Ostatnich 2000 tureckich żołnierzy i 4 działa opuściły miasto pod koniec grudnia 1877 r. Po rozejmie adrianopolskim Burgas pozostał poza granicami przyszłej Bułgarii, co doprowadziło do bezprawia ze strony band baszybuzuków i Czerkiesów oraz do masowych rzezi w Karnobacie i Byłgarowie. Miasto ocalało dzięki Rufatowi Efendiemu, osmańskiemu komendantowi portu.

6 lutego 1878 r. „lotny oddział” pod dowództwem pułkownika Lermontowa wyzwolił Burgas. Ludność miasta liczyła wówczas około 2950 osób. Pierwszym burmistrzem został mianowany Niko Popow. Wojska rosyjskie zorganizowały szpital wojskowy pod kierownictwem Aleksandry Lermontowej i pozostały w mieście do połowy 1879 r.

Na mocy traktatu berlińskiego z 1878 r. Burgas stał się jednym z sześciu ośrodków administracyjnych osmańskiej prowincji Rumelia Wschodnia. Część ludności tureckiej powróciła, a decyzje gminy ogłaszano w językach bułgarskim, greckim i osmańskim. Mimo braku wody miasto rozkwitało jako ważny ośrodek handlowy i jedyny duży port Rumelii Wschodniej, przyciągając uchodźców z Tracji Wschodniej i Strandży. W 1880 r. otwarto czytelnię „Probuda”, a 20 lipca 1885 r. ukazał się pierwszy burgaski tygodnik – „Burgaski westnik”.

We wrześniu 1885 r. Rumelia Wschodnia zjednoczyła się z Księstwem Bułgarii. Zjednoczenie spotkało się z dezaprobatą Rosji. W wojnie serbsko-bułgarskiej, która potem wybuchła, wzięli udział również mieszkańcy Burgasu. Rosyjski car Aleksander III odmówił uznania Aleksandra Battenberga za władcę zjednoczonej Bułgarii, a rosyjska dyplomacja wspierała spiski przeciwko krajowi. Rząd turecki domagał się kontroli nad burgaskim portem, ale bułgarski książę odrzucił to żądanie.

W maju 1886 r. udaremniono w Burgasie spisek przeciwko Aleksandrowi Battenbergowi, kierowany przez rosyjskiego oficera Nikołaja Nabokowa. Spiskowcy ukryli się w rosyjskim przedstawicielstwie i uniknęli kary. Mimo prób detronizacji książę Aleksander I, z pomocą Stefana Stambołowa i wojsk rumelijskich, powrócił na tron. W październiku tego samego roku nowy bunt wojskowy w Burgasie, ponownie pod przywództwem Nabokowa i wspierany przez rosyjski okręt wojenny, został stłumiony przez Kostę Panicę z pomocą oddziału z Ajtosu, co położyło kres rusofilskim spiskom przeciwko Zjednoczeniu w mieście.

Po wyzwoleniu Burgas przeżywał szybki wzrost i zajmował drugie miejsce po Sofii pod względem tempa rozwoju. W 1887 r. ludność miasta osiągnęła 5700 osób. W 1891 r. przyjęto pierwszy plan zabudowy, który przyczynił się do modernizacji i odmienił orientalne oblicze miasta. Zbudowano bibliotekę miejską (1881) i Ogród Morski (1891), rozpoczęła się też budowa katedry św. św. Cyryla i Metodego (1897). Otwarto pierwszą drukarnię (1895) oraz linię kolejową Burgas – Płowdiw (1890). W 1903 r. otwarto port morski, co pobudziło rozwój gospodarczy i powstawanie licznych zakładów przemysłowych.

Wiele pięknych budynków w Burgasie, w tym hotel „Imperiał”, „Moderen Teatyr” i katedra św. św. Cyryla i Metodego, a także domy Iwana Chadżipetrowa, Isaka Prezentiego, braci Kalimanowów, Stefana Rodewa i innych, zaprojektował włoski architekt Riccardo Toscani między 1897 a 1926 r.

Po Zjednoczeniu miasto i region stały się dużym ośrodkiem uchodźczym, przyjmując wielu ludzi z Tracji Wschodniej i Macedonii po powstaniu ilindeńsko-preobrażeńskim oraz wojnie międzysojuszniczej w 1913 r. W Burgasie powstawały różne organizacje macedońsko-adrianopolskie, jak Towarzystwo Macedońsko-Adrianopolskie, Macedońsko-Adrianopolskie Towarzystwo Ochotnicze i inne, które wspierały uchodźców i sprawy narodowe.

W 1906 r. działania greckich andartów w Macedonii doprowadziły do zamieszek w Burgasie i regionie. Grecka cerkiew i szkoła w mieście zostały wywłaszczone, a znaczna część greckiej ludności wyemigrowała, głównie do Konstantynopola. Gimnazjum Handlowe przeniosło się do dawnych pomieszczeń greckiej szkoły. W tym czasie w Burgasie działały również ormiańska, turecka i francuska szkoła prywatna.

Podczas wojny bałkańskiej w Burgasie sformowano Pierwszą kompanię 12. batalionu łozengradzkiego Macedońsko-Adrianopolskiego Korpusu Ochotniczego z 65 ochotnikami pod dowództwem Louisa Ayera. 18 października 1912 r. miasto zostało ostrzelane przez flotę osmańską, która ustanowiła blokadę morską Zatoki Burgaskiej, zniesioną 8 listopada tego samego roku.

Po II wojnie bałkańskiej i I wojnie światowej liczba uchodźców w Burgasie znacznie wzrosła, osiągając do 1931 r. ponad 60 000 osób, głównie z Tracji Wschodniej i Macedonii Egejskiej. Mimo trudności miasto przeżywało rozkwit gospodarczy. W 1920 r. jego ludność wynosiła około 21 000 osób, a do połowy lat 30. XX wieku Burgas wyprzedził Warnę jako główny bułgarski port eksportu i importu towarów. W tym okresie otwierano przedsiębiorstwa, takie jak jedyna fabryka ołówków w Europie Południowo-Wschodniej (1924 r.), i rozwijały się saliny na Jeziorze Atanasowskim.

Zimą 1928/29 r. Zatoka Burgaska zamarzła, co umożliwiło przeprawę dorożkami na Wyspę Świętej Anastazji. Do 1934 r. ludność miasta wzrosła do 34 260 osób.

9 września 1944 r. Burgas został zajęty przez wojska radzieckie, które przejęły lotnisko i port, a przedstawiciele władzy carskiej zostali straceni. Późniejszy Sąd Ludowy dotknął wielu przedstawicieli burgaskiej inteligencji i zamożnych rodzin. Po II wojnie światowej część ludności żydowskiej wyemigrowała konwojami organizowanymi przez organizację Hagana.

Władze komunistyczne znacjonalizowały ponad 160 fabryk i przedsiębiorstw, co doprowadziło do trudności gospodarczych i niedoborów towarów. W 1947 r. w Burgasie wylądował pierwszy samolot pasażerski z Sofii, co zapoczątkowało bułgarskie lotnictwo cywilne.

W latach 50. i 60. XX wieku industrializacja postępowała wraz z budową zakładów chemicznych i rafinerii, w tym Kombinatu Petrochemicznego. Ludność rosła, osiągając w 1965 r. 117 517 osób. W kolejnych latach powstawały osiedla mieszkaniowe, takie jak Izgrew, Zornica, Sławejkow i Meden Rudnik, w których dominują budynki z tego okresu. Na osiedlu Sławejkow w 1980 roku zbudowano blok 55, który z 23 wejściami i 482 m długości stał się najdłuższym blokiem mieszkalnym w Bułgarii i został uhonorowany mianem „socjalistycznej dumy”. W tym okresie centralne miejskie Hale zastąpiono nowym dwukondygnacyjnym budynkiem i przemianowano na Krasnodar. Innym charakterystycznym budynkiem z tego okresu jest blok mieszkalny 77 w dzielnicy Łazur (wówczas pod nazwą Tołbuchin), znany w Burgasie jako Ogórek.

W 1976 r. wieś Meden Rudnik została przyłączona do Burgasu, stając się największą dzielnicą miasta. Do 1985 r. ludność Burgasu osiągnęła 182 338 osób, a w latach 1987–1991 do miasta przyłączono jeszcze pięć gminnych wsi.

Po upadku komunizmu w 1989 roku architektura i oblicze miasta zaczęły się zmieniać. Mimo to architektura Burgasu, zwłaszcza na peryferiach, naznaczona jest rozbudową miasta w epoce komunizmu, kiedy dawne obozy dla uchodźców przekształcono w osiedla mieszkaniowe, a w młodszych dzielnicach wciąż można spotkać tak zwane domy szarońskie.

W 2011 roku Burgas zdobył nagrodę Najlepsze miasto do życia w Bułgarii, a także Najbardziej zielone bułgarskie miasto. W 2013 roku Burgas po raz drugi zdobył nagrodę Najlepsze miasto do życia w Bułgarii.

W 2015 r. otwarto tunel o długości 245 metrów (podziemną ulicę) pod centralnym placem Trojkata, łączący ulice „Generał Gurko” i „Kniaz Boris”, a trzy lata później, 11 maja 2018 r., otwarto kompleks pływacki Arena OZK.

Wiosną 2023 r. oddano do użytku północną obwodnicę Burgasu, prowadzącą w kierunku Sofii i dzielnicy Sarafowo, a stamtąd do kurortów i miejscowości w północnej części obwodu Burgas, a 18 maja tego samego roku ukończono i otwarto wielofunkcyjną halę Arena Burgas.

Odwiedź Burgas i zanurz się w jego bogatej historii! Odkryj starożytne osady, mistyczne sanktuaria i skarby archeologiczne, które opowiadają o cywilizacjach sprzed ponad 6000 lat. Miasto czeka na ciebie z niezliczonymi atrakcjami, które uczynią twoją podróż niezapomnianą!